Pasaportu İptal Edilen Kamu Görevlisi Doktora Yapamadı: AYM'den İhlal Kararı

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, hakkındaki disiplin ve ceza soruşturmaları gerekçe gösterilerek pasaportu iptal edilen ve bu yüzden yurt dışında kazandığı doktora programına başlayamayan kamu görevlisinin başvurusunda, hem özel hayata saygı hakkının hem de eğitim hakkının ihlal edildiğine karar verdi.

Genel Kurul'da 8 Ekim 2026'da görüşülen başvurunun sonucu 12 Ekim'de duyuruldu. Başvurucu, yurt dışındaki bir üniversitenin doktora programına kabul edilmiş; ancak idare, sürmekte olan disiplin ve ceza soruşturmalarını gerekçe göstererek pasaportunu iptal etmişti. Başvurucu, bu işlem nedeniyle eğitimine başlayamadığını belirterek iç hukuk yollarını tükettikten sonra Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulundu.

İki ayrı ihlal

Yüksek Mahkeme, başvurunun her iki şikâyet yönünden de kabul edilebilir olduğuna hükmetti. Kararda, henüz sonuçlanmamış soruşturmalara dayanılarak pasaportun iptal edilmesinin Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkını; başvurucunun kabul edildiği doktora programına devam edememesinin ise Anayasa'nın 42. maddesindeki eğitim hakkını ihlal ettiği sonucuna varıldı. Kararın gerekçesi henüz Resmî Gazete'de yayımlanmadı.

Pasaport kısıtlamalarında içtihat çizgisi

Anayasa Mahkemesi'nin pasaport tedbirlerine ilişkin denetimi yeni değil. Mahkeme, 24 Temmuz 2019 tarihli kararıyla 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 22. maddesi ile ek 7. maddesinde yer alan, hakkında soruşturma ya da kovuşturma bulunmayan kişilerin pasaportlarının hâkim kararı olmaksızın bakanlıkça iptal edilebilmesine imkân tanıyan hükmü, seyahat hürriyetini düzenleyen Anayasa'nın 23. maddesine aykırı bularak iptal etmişti. Kasım 2024'te ise İçişleri Bakanlığı'nca "genel güvenlik bakımından sakıncalı" görülen kişilere pasaport verilmemesine ilişkin hüküm aynı gerekçeyle iptal edilmişti.

Son karar, bu çizgiyi bir adım ileri taşıyor: Soruşturma bulunsa bile, tedbirin somut olayda hangi amaca hizmet ettiğinin ve kişinin eğitim gibi temel bir hakkına etkisinin idare ve mahkemelerce tartılması gerektiği vurgulanıyor.

Uygulamaya etkisi

Kamu görevlileri hakkında yürütülen soruşturmalarda pasaport tedbiri, özellikle 2016 sonrasında yaygın biçimde uygulandı. Hukukçular, kararın yurt dışında eğitim, tedavi veya iş amacıyla seyahat etmesi engellenen kişilerin derdest davalarında doğrudan dayanak oluşturacağını; idarenin pasaport iptali kararlarında ölçülülük denetimini daha sıkı yapmak zorunda kalacağını belirtiyor. Gerekçeli kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla birlikte benzer başvurular için emsal niteliği netleşecek.